Шымкентке арнайы іссапармен келіп, қала әкімін тағайындау жиналысына қатысқан ҚР Премьер-министрі Әлихан Смайылов мегаполистің жаңа әкімі Ғабит Сыздықбековке бірқатар міндеттер жүктеді. Үкімет басшысы қаладағы өнеркәсіп және кәсіпкерлікті дамыту ісінің нәтижелерін оң бағалап, Шымкенттің қолайлы экономикалық және іскерлік ортасы болуы тиіс екенін ескертті.

290

–Бахадыр Сатыбалдыұлы, Мемлекет басшысы Ұлттық Құрылтайдың Түркістан қаласында өткен екінші отырысында «Қазақстан тарихының жаңа ғылыми ұстанымдарға сай әзірленген көп томдық жинағын» әзірлеудің маңызына тоқтала келіп, әзірленіп жатқан жеті томдық еңбекте «осыған дейін жіберілген тұжырымдамалық қателіктер мен кемшіліктер қайталанбауы қажеттігін» атап өтті. Президенттің айтып отырғаны қандай қателіктер мен кемшіліктер?

285

АТА ЗАҢ – ҰЛЫ ДАЛА ШЕЖІРЕСІ

Пятница, 01 Сентябрь 2023 09:29

akim 2

Қазақстан Республикасының Конституциясы – еліміздің құқықтық жүйесінің ғана емес, бүкіл мемлекеттілігіміздің негіздерінің бірі. Шымкенттегі «Түркістан» сарайында 30 тамыз – Қазақстан Республикасы Конституциясы күні мерекесіне арналған салтанатты шарада сөз сөйлеген Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов осылай деді.

— Ата Заң – барша адамдардың тең құқықты болуының кепілі, әрбір азаматтың құқықтары мен бостандықтарының қайнар көзі. Сол себепті Конституция күнін бүкілхалықтық мереке деп айтуға толық негіз бар, – деді Мұрат Дүйсенбекұлы.

Ол Мемлекет басшысының елімізді саяси, құқықтық және әлеуметтік-экономикалық тұрғыда жаңғыртып, Әділетті Қазақстанды қалыптастыру мақсатында жүйелі реформаларды жүзеге асырып келе жатқанына тоқталып өтті.

—Ұлттық жаңғырудың берік құқықтық негізін қалау мақсатында өткен жылы бүкілхалықтық референдум өткізіліп, Конституцияға өзгерістер мен толықтырулар енгізілгені белгілі. Референдум нәтижесінде Қазақстан суперпрезиденттік басқару үлгісінен президенттік республикаға түбегейлі көшіп, билік тармақтары арасында өкілеттіліктер қайта бөлінді. Әсіресе, Парламенттің рөлі күшейіп, мәртебесі артты. Арада өткен бір жылдың ішінде Ата Заңға енген өзгерістерді қолданысқа енгізу мақсатында бірқатар Конституциялық заңдар мен Кодекстер қабылданып, күшіне енді. Парламент Мәжілісі мен мәслихаттар сайлауы алғаш рет аралас жүйе бойынша өтіп, халыққа етене жақын, ықпалды әрі іскер депутаттық корпус қалыптасты.

Осының барлығы елді басқару ісіне халықтың қатысу мүмкіндігін кеңейтіп, қоғамда ашықтық пен жариялылықтың орнауына жол ашып отыр, – деді М.Әйтенов.

Шаһар басшысы Конституцияға енгізілген өзгерістер мен Мемлекет басшысының «Халық үніне құлақ асатын мемлекет тұжырымдамасы» жергілікті әкімдіктердің де халықтың алдындағы жауапкершілігін арттырып, тұрғындармен байланысын күшейте түскенін атап өтті.

—Ата Заңға енгізілген өзгерістер мен толықтырулар азаматтардың құқықтарын қорғау тетіктерін күшейте түсті. Атап айтар болсақ, Конституциялық Сот институты қалпына келтірілді және Адам құқықтары жөніндегі Уәкіл институтының өкілеттілігі мен рөлі айқындалды.

Бір ауыз сөзбен айтқанда, бүгінде Қазақстан құқықтық-демократиялық дамудың жаңа бір кезеңін бастан өткізіп жатыр. Азаттығымыздың айшықты айғағына айналған Ата Заң — тәуелсіздіктің теңдессіз тартуы. Референдумда халықтың өзі дауыс беріп қабылдаған өзгерістер арқылы Конституциямыз өркениетті мемлекеттің барлығына тән демократиялық қағидалармен толық қамтылып отыр, – деді қала әкімі.

Салтанатты шарада еліміздің дамуы жолында талмай қызмет атқарып жүрген бірқатар азаматтар түрлі марапаттарға ие болды.

ata-zan 2

Мұнан әрі қарай салтанатты шара «Ұлы Дала шежіресі – Ата Заң» атты концерттік бағдарламамен жалғасын тапты. Онда сонау Қасым ханның қасқа жолы, Есім ханның ескі жолы, Тәуке ханның «Жеті жарғысынан» бері қарай жалғасып келе жатқан құқықтық мәдениет пен мемлекеттілігіміздің терең тарихы сахналандырылған қойылым арқылы көрермен назарына ұсынылды.

Сонымен қатар, концертте әлемдік деңгейде танымал опера әншісі Майра Мұхаммедқызы бастаған шымкенттік әртістер өнер көрсетті. Өнерпаздар халық әндері мен күйлерін, патриоттық әндерді нақышына келтіре орындап, көпшілікке мерекелік көңіл-күй сыйлады.

tokaev

Орталық Азия аймағы елдерімен тату қарым-қатынас және ынтымақтастықты дамыту – Қазақстанның сыртқы саясатының басым бағыттарының бірі. Сондықтан мемлекет бұл елдермен үнемі тығыз байланыста болып, әріптестікті нығайта түсуге ұмтылып келеді. Мұның жарқын көрінісін біз жақында өткен Қазақстандағы тәжік мәдениеті күндері мен оған Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонның арнайы келуінен көріп отырмыз.  

Бауырлас елдің Президентінің елімізге сапары Ақордадағы шағын құрамдағы келіссөздерден басталды. Қасым-Жомарт Тоқаев екіжақты ынтымақтастықты нығайту үшін бұл сапардың маңызы зор екенін атап өтті. Өз кезегінде Эмомали Рахмон көрсетілген құрмет үшін ризашылығын білдірді.

tazhik3

Президенттер барлық са саладағы екіжақты ынтымақтастықтың, соның ішінде су және энергетика кешеніндегі өзара іс-әрекеттің қарқынды дамып келе жатқанын атап өтті.

– Су және энергетика салаларындағы міндеттемелерді орындауға, атап айтқанда, Қазақстанға су және электр энергиясын жеткізуге байланысты шешімді уақтылы қабылдағаныңыз үшін Сізге және барша тәжік тарапына алғысымыз шексіз. Қазақстан өз тарапынан Сіздің алдыңғы сапарыңыз кезінде өзара келіскен барлық міндеттемені орындап жатыр, – деп атап өтті Қасым-Жомарт Тоқаев.

Тәжікстан Президентінің мамыр айындағы сапары кезінде қол қойылған өзара іс-қимыл туралы декларацияның сәтті жүзеге асырылып жатқанын атап өтті. Тәжікстан Президенті де екіжақты ынтымақтастықтың қазіргі жағдайына жоғары баға берді.

tazhik-7

– Тәжікстанның мәдениет күндерін және көрмесін, сондай-ақ еліміздің ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіп секторы өнімдерінің жәрмеңкесін Астана, Алматы және Шымкент қалаларында өткізуге қолдау көрсеткеніңіз үшін алғыс айтамын. Бұл шараларды Тәжікстан мен Қазақстан арасындағы қарым-қатынастың, стратегиялық серіктестік пен одақтастықтың үздіксіз дамуының бір белгісі деп бағалаймыз. Бұл шаралар екі ел арасындағы дипломатиялық қарым-қатынастардың орнағанына 30 жыл толған кезеңде өтуінің өзіндік мәні бар. Бүгінде елдеріміз арасындағы қарым-қатынастың өзара түсіністік, жоғары құрмет пен сенімге негізделгені қуантады. Байланыстарымызды одан әрі нығайту Тәжікстанның сыртқы саясатының негізгі басымдығы болып қала береді, – деді Эмомали Рахмон.

Әңгімелесу барысында сауда-экономика, көлік-логистика, ауыл шаруашылығы, энергетика, қаржы және мәдени-гуманитарлық салалардағы өзара іс-әрекетті одан әрі дамыту перспективалары талқыланды.

tazhik-5

Айта кетейік, Қазақстан мен Тәжікстан арасындағы дипломатиялық қатынастар 1993 жылы 7 қаңтарда орнатылды. Тәжікстан Республи Республикасының Президенті Эмомали Рахмонның Қазақстанға сапарының қорытындысы бойынша Қазақстан мен Тәжікстан арасындағы қарым-қатынас негіздері туралы шартқа қол қойылды.

Қазақстанда 1993 жылы маусымда Тәжікстанның дипломатиялық өкілдігі ашылды, ал Қазақстанның дипломатиялық өкілдігі Душанбеде 1998 жылғы сәуірде дербес миссия ретінде жұмыс істей бастады және 2001 жылы елшілік мәртебесі берілді.

Тәуелсіздік алған сәттен бастап Қазақстан мен Тәжікстан көпғасырлық тарихи және мәдени дәстүрлері бар достық пен бауырластық қатынастарын дәйекті түрде дамытып келеді.

tazhik2

Мәселен, 2015 жылы Тәжікстан мен Қазақстан арасындағы өзара тауар айналымы көлемі 752,5 млн долларын құраған болса, 2021 жылы коронавирус пандемиясына қарамастан бұл көрсеткіш 791,4 миллион долларға жеткен болатын. Ал, биылғы 6 айдың өзінде тауар айналымы 500 миллион доллардан асқан. Бұл ретте өзара сауда-саттық көлемін 2 миллиард долларға дейін арттыру жоспарланған.

Тәжікстаннан елімізге жеткізілетін импорттың негізгі бағыттары – электр энергиясы, мақта, алюминий және одан жасалған бұйымдар, кен, жеміс-көкөніс өнімдері және тоқыма материалдары болып отыр. Ал, Қазақстаннан Тәжікстанға – астық және ұн өнімдері, жануарлар мен өсімдіктерден алынатын майлар, тұз, күкірт, белсенді органикалық заттар және құрылыс материалдары тасымалданады. Мұнай өнімдері, қара металдар, бейорганикалық химия өнімдері де айтарлықтай үлкен көлемде жеткізіледі.

2018-2022 жылдар аралығында Қазақстан Тәжікстан Республикасының экономикасына 622,7 млн доллар инвестиция салған. Қазақстандық инвестициялардың қатысуымен Тәжікстан аумағында 84 бірлескен кәсіпорын жұмыс істейді, олардың 15-і толығымен қазақ инвесторларына тиесілі.

tazhi 4

Шағын құрамдағы кездесулерден кейін Қасым-Жомарт Тоқаев пен Эмомали Рахмон Қазақстандағы Тәжікстанның мәдениет күндерінің ашылу рәсіміне қатысты. Шара екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастардың 30 жылдығына орай ұйымдастырылып отыр.

Шара аясында Президенттер «Астана Опера» театрында ұйымдастырылған Тәжікстанның халық шығармашылығы көрмесін аралап көрді. Содан кейін екі ел басшылары Тәжікстан өнерпаздарының концертін тамашалады және Астана қаласының Бас мешітіне барып, Орталық Азиядағы ең үлкен мешіттің сәулетімен танысты. Сондай-ақ, Қасым-Жомарт Тоқаев пен Эмомали Рахмон Тәжікстанның ауыл шаруашылығы және өнеркәсіп тауарларының көрме-жәрмеңкесін де аралап көрді.

Қасым-Жомарт Тоқаев пен Эмомали Рахмон Астанадағы Цифрлық үкімет кеңсесіне барып, отандық IT-шешімдермен танысып шықты. Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрі Бағдат Мусин президенттерге мемлекеттік органдардың азаматтармен тиімді қарым-қатынас жасауына мүмкіндік беретін IT-платформалар жөнінде мәлімет берді.

Кездесу қорытындысы бойынша Өзара түсіністік туралы меморандумға қол қойылды. Бұл құжат аясында Қазақстанның Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі Тәжікстанның Өнеркәсіп және жаңа технологиялар министрлігімен электрондық үкімет платформасын жүзеге асыру тәжірибесін бөліседі.

Сондай-ақ, ынтымақтастық аясында тәжік мамандарын Қазақстанның алдыңғы қатарлы IT-мектептері мен ғылыми-зерттеу институт тарында оқыту мүмкіндігі қарастырылады. Эмомали Рахмон Тәжікстанда цифрлық технологияларды дамыту ісіне қолдау көрсеткені үшін Қасым-Жомарт Тоқаевқа ризашылығын білдірді.

Шымкент қаласында да Тәжікстанның мәдениет күндері жоғары деңгейде ұйымдастырылды. Атап айтқанда, «Көрме» орталығында ауыл шаруашылығы, өнеркәсіп және ұлттық өнер көрмесі, ал, Қажымұқан атындағы орталық стадионда ауыл шаруашылығы және ұлттық тағамдар жәрмеңкесі өтті.

Қала тұрғындары Тәжікстанның ұлттық тағамдарымен танысып, дәм татып, тәжік халқының өнерпаздарының концерттік бағдарламасын тамашалады.

Бауырлас елден келген делегация 2200 жылдық тарихы бар Шымкент қаласының тарихымен де танысты. «Шымқала» тарихи-мәдени кешенінде Тәжікстан Республикасының ауыл шаруашылығы министрі Хакимзада Құрбан және қала әкімі Мұрат Әйтенов болды. Қонақтарға экскурсияда тарихи және мәдени ескерткіштер, қазақтың қолөнершілер ауылында ұлттық бұйымдар мен тағамдар таныстырылып, гид-экскурсоводтар археологиялық қазба орындардың терең тарихынан хабардар етті.

tazhik-1

Оған қоса Шымкенттегі «Түркістан» сарайында тәжік мәдениет майталмандары мен өнер жұлдыздарының концерті өтті. Мәдени шараны Тәжікстан Республикасы мәдениет министрі Зульфия Давлотзадо, ауыл шаруашылығы министрі Құрбан Хакимзадо және Шымкент қаласының әкімі Мұрат Әйтенов те тамашалады.

Шымкент қаласының тұрғындары мен қонақтары сонау Рудаки мен Фердаусиден басталып, кешегі Садриддин Айниге дейін үздіксіз жалғасып жатқан мың жылдық бай әдебиет пен мәдениеттен сусындап, ізгілігі қайталанбас руханият пен көркемдігі тамсандырар саф өнер туындыларынан ләззат алды.

Концертте керней мен сырнайдың, дутар мен танбурдың, рубаб пен дойраның сүйемелдеуіндегі тәжік халқының шашмаком деп аталатын дәстүрлі әндері шырқалып, ұлттық би ансамблі мың бұралып би билеп, бар өнерін ортаға салды. Сонымен қатар тәжікстандық өнерпаздар концертте классикалық музыка туындылары мен заманауи эстрадалық әндерді де тамылжыта шырқады.

Концерттің соңында өнерпаздарға Шымкент қаласы әкімдігінің ықылас гүлі тапсырылды.

Иә, осылайша адамзаттың рухани дамуына, әлемдік өркениетке аса үлкен үлесін қосқан бауырлас тәжік халқымен еліміздің өзара сенім мен достыққа негізделген қарым қатынасы тағы бір мәрте бекемделе түсті. Айтулы іс-шара діні бір, мәдениеті мен дәстүрлері ұқсас, ортақ тарихы бар қос халықтың арасындағы достық пен ынтымақтастықты нығайта түсуге оң ықпал еткені сөзсіз.

Биылғы 7 айда Шымкент қаласының экономикасының барлық негізгі салаларында тұрақты өсім байқалды. Бұл туралы Шымкент қаласы әкімдігінің экономика және бюджеттік жоспарлау басқармасынан хабарлады. Басқарма ұсынған мәліметтерге сәйкес, 2023 жылғы қаңтар-шілде айларының аралығында өнеркәсіп өнімінің көлемі 574 млрд. теңгені құрап, нақты көлем индексі 100,3 пайызды көрсеткен.

140

Шымкенттіктер тұрмыстық қатты қалдықтарды шығарумен айналысатын компанияларға 314 млн. теңге қарыз. Бұл 1,2 миллион халқы бар қала үшін аз сомма емес екені белгілі.

143

unemdeu

Азаматтардың өз ісіне ұқыпты әрі үнемшіл болуы – өркениетті қоғамның белгілерінің бірі. Әсіресе, табиғи және энергетикалық ресурстарды үнемдеп пайдалану өте маңызды. Себебі, еліміздегі жылу және электр қуатын өндіретін станциялардың басым көпшілігі көмірмен жұмыс істейтінін ескерсек, халық энергияны қаншалықты көп пайдаланған сайын оның қоршаған ортаға тигізетін зиянды әсері де соншалықты арта түспек. Демек, электр қуатын, жылу мен ауыз суды үнемдеу арқылы Сіз тек өз қаржыңызды үнемдеп қана қоймайсыз, сонымен қатар еліміздің экологиялық жағдайын жақсартуға да үлес қосасыз деген сөз.

 

«Судың да сұрауы бар»

Халқымыздың «Судың да сұрауы бар» деген мәтелі бүгінде қай кездегіден де өзекті болып отыр. Тіршілік нәрінің тапшылығы қазірдің өзінде көптеген елдерде ең басты проблемаға айналған. Иә, қазір Шымкент қаласында таза ауыз судың табиғи қоры жеткілікті. Алайда, біз бұл бағалы ресурстарды өзіміз пайдаланып қана қоймай, келешек ұрпақ үшін де сақтап, жеткізуіміз керек.

– Бүгінде қала әкімдігі тарапынан жаңа елді мекендерге ауыз су құбырын жеткізу бойынша ауқымды жұмыс жүріп жатыр. Биылдың өзінде Құрсай елді мекенінде 7 мың абонент, Қайнарбұлақ елді мекенінде 2 мың абонент ауыз суға қосылады. Бір сөзбен айтқанда халық санының көбеюіне байланысты Шымкент қаласында ауыз суды тұтыну мөлшері жылдан жылға артып келеді. Ендігі мәселе соған су жеткізіп беру жайы. Бұл біздің тікелей міндетіміз, – дейді «Су ресурстары - Маркетинг» ЖШС-і бас директорының су құбырларын пайдалану жөніндегі орынбасары Бекжан Ешімбетов.

Оның айтуынша, қалада жер асты суларын көтеріп, қалаға қарай айдайтын 5 станция жұмыс істеп тұр. Оның ішінде ең негізгісі – Ақбай-Қарасу су көтеру станциясы. Қалаға келетін судың 70-80 пайызына дейін осы станция арқылы жер астынан шығарылады. Сонымен қатар Бадам-Сайрам, Көмешбұлақ, Тассай-1, 2 су көтеру станциялары жұмыс істеп тұр. Қазір қала осы станциялардың жиынтық қуаттылығының 70 пайызы көлемінде су тұтынып жатыр. Яғни, қазір 30 пайызға қосымша қор бар екен.

– Алайда, Ақбай-Қарасу су көтеру станциясынан қалаға су жеткізетін диаметрі 1200, 1000 және 900 миллиметрді құрайтын 3 магистралды суаққы бар. Міне, сол құбырлар арқылы ең жоғары шекте су айдалып жатыр. Қанша жерден қуатты насос қойсаңыз да ол құбырларға бұдан артық су сыймайды. Сондықтан қазір қалаға 4-ші магистралды суаққы салу керек болып тұр. Биыл біздің компания жобалау жұмыстарымен айналысып жатыр. Келесі жылы инвестициялық жоба ретінде осы істі қолға алып, өз есебімізден құрылыс жұмыстарын бастауды жоспарлап отырмыз, – дейді Бекжан Пердебайұлы.

Бүгінде Шымкент қаласында су құбырларының 46 пайызының, ал, кәріз құбырларының 77 пайызының тозу уақыты жеткен. Осыған байланысты Мемлекет басшысының «Тарифті инвестицияға айырбастау» саясатының шеңберінде кәріз құбырларын кезең кезеңімен жаңарту мақсатында уәкілетті мемлекеттік орган кәріздің жаңа тарифін белгіледі.

– Бұрын кәрізге, яғни, сарқынды суды бұруға әр текше метр үшін тариф бұған дейін 38 теңге 86 тиын болса, 2023 жылдың 1 тамызынан бастап бекітілген жаңа тариф 50 теңге 61 тиынды құрайды. Ал, 1 текше метр ауыз су үшін тұрғындар төлейтін тариф 96 теңге 62 тиын күйінде өзгеріссіз қалып отыр. Жаңа тарифтің белгіленуі бізге кәріз құбырларын жаңартып, оның тозу деңгейін төмендетуге мүмкіндік береді, –дейді Б.Ешімбетов.

Мамандардың айтуынша, бекітілген нормаға сәкес бір адамға орта есеппен тәулігіне 0,2 текше метр, яғни, 200 литр су жеткілікті. Сонда төрт адамнан тұратын отбасы тәулігіне – 0,8 текше метр, ал, айына 24 текше метр ауыз су тұтынуы тиіс. Ал, «Су арнасы - Маркетинг» компания жүргізген талдау жұмыстарының нәтижесі Шымкентте 4 адамнан тұратын отбасы ай сайын орта есеппен 32 текше метр су тұтынады екен. Әсіресе, жаз айларында шымкенттіктер ауыз суды шамадан тыс көп қолданып жатқанын байқауға болады.

Б.Ешімбетовтің айтуынша, компания әлеуметтік желілер және БАҚ арқылы тұрғындарды тұрақты түрде суды үнемдеп пайдалануға шақырып келеді. Мәслен, мамандар жекетұрғын үйдің ауласындағы бау-бақша, көгал, гүлдер мен ағаштарды түнгі сағат 23:00-ден кейін суаруға кеңес береді.

 

Электрді үнемдеп, ақысын арзан тарифпен төлеңіз

Бүгінде Шымкент қаласында сағатына 450 МВт электр қуаты тұтынылады екен. Қайта өзектендіріліп жатқан жаңа Бас жоспарда көрсетілген есептеулерге сәйкес, 2030 жылға қарай шаһар сағатына 545,7 МВт электр қуатын тұтынатын болады. Сонымен қатар бүгінде қалада 0,4-10 кВ электр желілерінің жалпы ұзындығы 5 459,3 шақырымды құрайтыны, бұл желілердің 57,9 пайызы физикалық тұрғыда тозғаны анықталған. Осыған орай, электр қуатын жеткізуші компания инвестициялық бағдарлама қабылдап, оның аясында 2022 жылы 121,3 шақырым электр желілері жаңартылған. Ал, биыл 126,3 шақырым желілер мен 4 қосалқы станциясы жаңартылып жатыр. Сондай-ақ, компания 2024 жылы 147,8 шақырым желі мен 3 қосалқы станцияны, 2025 жылы 90,2 шақырым желі мен 5 қосалқы станцияны жаңартып, электр желілерінің физикалық тозу деңгейін азайтуды мақсат етіп отыр.

Міне, осы жұмыстарды атқару үшін Мемлекет басшысының «Тарифті инвестицияға айырбастау» деген жаңа тариф саясатының аясында Шымкент қаласында жуырда электр қуатының тарифтері өзгерді. Жеке мақсатта тұтынушылар үшін электр қуатының жаңарған тарифі 20 теңге 39 тиын болып бекітілген. Сонымен қатар мамандар электр қуатын қаншалықты үнемдеп қолдансаңыз, тарифтің де соншалықты төмен болатынын ескертеді.

Мәселен, электрлі плиталарды қолданбайтын тұтынушылар үшін сараланған тарифтер төмендегідей болып белгіленген. Қолданылған электр қуаты әр адам басына шаққанда айына 70 КВт\сағаттан аспаса, 1 КВт үшін төленетін ақы – 18 теңге 37 тиын, егер 70 пен 140 КВт\сағат аралығында болса – 24 теңге 47 тиынды құрайды. Ал, абоненттің 1 айда тұтынған электр қуаты жан басына шаққанда 140 КВт\сағаттан да асып кетсе, онда 1 КВт үшін 30 теңге 59 тиынды құрайтын жоғары тарифпен төлеуіңізге тура келеді.

Олай болса, әрбір тұтынушының электр қуатын мейлінше үнемдеу арқылы төмен тарифпен төлеуге мүмкіндігі бар.

 

Жылу мен газдың үздіксіз берілуі өзімізге де байланысты

Бұдан бөлек Шымкент қалалық энергетика және инфрақұрылымды дамыту басқармасы тарапынан инженерлік инфрақұрылым желілерінің тозу көрсеткішін төмендету мақсатында талдау жұмыстары жүргізіліпті.

«КазТрансГаз Аймақ» АҚ-ына тиесілі 898,9 шақырым табиғи газ құбыры жаңғырту үшін 28,2 млрд. теңге қажет. Егер компания өз қаржысы есебінен бұл желілерді толықтай жаңартса, бұл табиғи газ тарифінің 23-59 пайыз аралығында қымбаттауына әкеліп соқтырады. Есесіне Шымкент қаласындағы газ құбырларының тозу деңгейін 12 пайызға төмендетеді.

Сондай-ақ, «Қуатжылуорталық-3» 19,8 шақырымдық жылу жүйесін жаңғыртуға 3,2 млрд. теңге инвестиция сала отырып, тарифті 8-70 пайыз арлығында көтеріп, тозу деңгейін 15 пайызға төмендете алады.

Қорыта айтқанда, мемлекет энергетикалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін барлық қажетті шараларды қолға алып жатыр. Алайда, жарық пен жылудың, табиғи газ бен таза ауыз судың үздіксіз келіп тұруына біз, тұтынушылар да мүдделіміз. Сондықтан, күні ертең апатқа ұрынып, тапшылықтың зардабын көрмеу үшін бүгін коммуналдық тарифтерге қымбатырақ тарифпен төлеуге дайын болып, бұл ресурстарды мейлінше үнемдеп пайдалануды үйренуіміз керек.

abay-qunanbay

Ғасыр бұрын Сұлтанмахмұт Торайғыров «Абайды оқы, таңырқа» деп жырласа, күні кеше көрнекті жазушы, қадірлі ел ағасы Мархабат Байғұт «Абайды оқы, орында» деп өсиет айтқан еді. Асыл ағамыз бір жағынан 10 тамыздың Үкіметтің қаулысымен Абай күні болып белгіленгеніне шын жүректен қуанса, екінші жағынан біздің қоғам бұл мерекенің мәніне терең бойламай, бетімен ғана қалықтап, Абай күнін науқаншылдыққа ұластырып жібермес пе екен деп алаңдап, республикалық басылымдарға мақала да жазған болатын.

Қазақ елі күні ертең сол Абай күнін тағы да тойлағалы отыр, бірақ, бұл жолы арамызда «Абайды оқып, оған таңырқап, тамсанумен шектелмей, данышпанның айтқанына амал қылып, өсиетін орындау ләзім» деп отыратын ақылман ағамыз, сүйікті жазушымыз Махаң жоқ... Дүние-ай десеңізші!

Сонымен хәкімнің қай айтқанын орындап, қай сөзіне әлі де құлаққа аспай жүрміз? Абай аңсағандай қоғам құру жолындағы ізденісіміз қайсы деген төңіректе аз-кем ой қозғап көрмекке тәуекел еттік.

Осы күні біздің қоғам «Сегіз аяқ» өлеңіндегі:

«Егіннің ебін,
Сауданың тегін,
Үйреніп, ойлап, мал ізде.
Адал бол – бай тап,
Адам бол – мал тап,

Қуансаң қуан сол кезде», - деген өсиетті орындауға ұмтылып бағуда. Осы күні қазақ қоғамының адал кәсіп үйренуге, сөйтіп, біреуге қол жаймай өз бетімен мал табуға деген ұмтылысы күшті-ақ. Бір ғана Шымкентте 125 мыңға жуық жеке кәсіпкердің тіркеліп, жұмыс істеп жатқаны сөзіміздің айғағы емес пе?! Алайда...

Абай тек «мал табуды» ғана өсиет етті ме? Әсте олай емес. Біздегі кем ақылдың күбірлеуінше, Абайдың бүкіл шығармашылығының өзегі, өмір бойы айтқаны мен жазып қалдырғандарының қорытынды түйіні «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» деген өлеңінде жатқан сияқты.

Бұл өлеңді ақынның 1902 жылы, яғни, жасы алпысты алқымдаған шақта, өмірінің соңына таяу, ой-өрісі мен ақыл-парасаты әбден кемелденіп, данышпандықтың шырқау шыңына қадам басқан тұста жазуы да заңдылық шығар. Олай дейтініміз, тап осы бір өлеңінде хәкімнің тек қазақ баласына емес, бүкіл адамзатқа айтқан ең құнды өсиеті жатқандай. Егер оған назар аударып, ой жүгіртіп, «сол өсиетті қаншалықты орындап жүрміз» деп өз өмірімізге сын көзімен қарамасақ, сөйтіп, өмірімізді өзгертуге ұмтылмасақ, онда біз Абайды тануды, одан тағлым алуды ойлаған жұрт емес, жәй ғана «Абай күні» деген желеумен той тойлауды ғана ойлайтын науқаншыл жұрт боп қала бермекпіз.

Сонымен Абайдың басты өсиеті қайсы дейсіз бе? Ол міне:

«Махаббатпен жаратқан адамзатты,
Сен де сүй ол Алланы жаннан тәтті.
Адамзаттың бәрін сүй бауырым деп,
Және хақ жолы осы деп әділетті.
Осы үш сүю болады имани гүл,
Иманның асылы үш деп сен тәхқиқ біл,
Ойлан дағы, үшеуін таратып бақ,
Басты байла жолына, малың түгіл», - деген жолдарда жатыр.

Демек, Абай танымында діннің де, ғылымның да, мәдениеттің де бастауы, жалпы, адамгершіліктің негізі махаббатта жатыр. Жүрегіне махаббат ұяламаған адамның иманды болуы неғайбыл екен.

Енді бір сәт ойланып көрейікші, Сіз бен біз өз жүрегімізден махаббатқа орын бердік пе? Біздің бойымыздан Аллаға, адамдарға деген сүйіспеншілік байқала ма? Біз әрқашан әділеттілікті жанымызбен жақсы көреміз бе? Жоқ әлде, өзімізге келгенде «әділеттілік қайда» деп шырылдап, өзгенің ісіне, мүддесіне келгенде әділеттің ақ жолынан оп-оңай аттап өте береміз бе?

Егер біздің қоғамда жүрегіне махаббат орнаған, иманы кәміл, рухани толысқан тұлғалар көп болса, онда ел ішінде қылмыс азайып, көптеген әлеуметтік проблемалар өздігінен шешімін табар еді-ау... Бірақ, біз қылмыс пен жемқорлық тыйылмай тұрған қоғамда өмір сүріп жатырмыз. Мүмкін Сіз «қоғам рухани азғындап бара жатса, онда менің не кінәм бар» деп ойлап отырған шығарсыз. Ауырлау болса да ақиқатты айтайық, осының барлығына Сіз де кәнілісіз, мен де кінәлімін, ол да кінәлі. Өйткені, сол қылмысты жасағандардың барлығы біздің адамымыз, біздің қоғамның мүшелері. Демек, біз оларға жақсы үлгі-өнеге көрсете алмадық, оларды мейірім мен махаббатқа бөлеп, жақсылық пен әділеттілікке сендіре алмадық. Абай айтқан «үш сүюді» насихаттаудың жолына, махаббатты таратудың жолына басымызды да, малымызды да байламадық. Сол үшін кінәліміз.

Қараңызшы, бүгінде бір ғана Шымкент қаласында 100-ден астам мешіт жұмыс істеп тұр. Әсіресе, жұма күндері мешітке жиналған жамағаттың қарасы қалың екенін байқап жүрген шығарсыз. Шүкір, елімізде қайырымды істер атқаратын адамдар да жылдан жылға көбейіп келе жатыр. Қаншама жастарымыз қажылыққа, умраға барып келуде (Алла бәрінің ниетін қабыл етсін).

Бірақ, дін ұстанатындар көбейгеніне қарамастан, елімізде әлгі айтқандай көз көріп, құлақ естімеген, жан шошырлық қылмыстар да көбейіп бара жатыр. Неге бұлай? Неге адамдардың жасаған ізгі амалдары қоғамда арсыздықтың тыйылуына себеп болмай отыр?

Хәкім Абай мұның да жауабын берген екен:

«Руза, намаз, зекет, хаж - талассыз іс,
Жақсы болсаң, жақсы тұт бәрін тегіс.
Бастапқы үшін бекітпей, соңғы төртті
Қылғанменен татымды бермес жеміс», - дейді ол.

Яғни, ораза мен намаздың, зекет пен қажылықтың талқыға салынбайтын іс екенін, оны орындау әрбір мұсылманның мойнындағы парыз екенін айтады-дағы, алайда, кісінің жүрегіне ізгілік ұя салмаса, яғни, әлгі «үш сүю» болмаса, құлшылық еткеннің пайдасы шамалы екенін ескертеді. Бәлкім, біздің қоғамда адамдар жасаған қайырлы істердің татымды жеміс бермей жатқаны да сол жүректерге махаббаттың орнықпауынан шығар, кім білсін?!  

Енді Сіз «осыншама қылмыс пен көзбояушылық жайлаған ортада өмір сүре отырып, бүкіл адамзатты былай қойғанда, айналамдағы адамның бәрін тегіс қалай сүймекпін» деп ойлауыңыз мүмкін. Иә, махаббатқа сенім керек. Адам сенгенін ғана сүйе алды. Ал, адамдарға сенуді үйрену үшін әуелі Аллаға, сосын өз-өзіңе сену керек. Өзінің адал ниетіне, шынайы жанашырлығына, қайырлы амалына сенген адамға өзгелерге сену де, өзгелерді жақсы көру де қиын емес.

Сенім деген өзі керемет дүние. Ислам тарихындағы әділетті төрт халифаның бірі әзіреті Омарға бір күні Византиядан елші келіпті. Ештеңе төсемей, құмның үстінде отырған мемлекет басшысын көрген елші аң-таң болады. Өйткені, өз императорының сол дәуірдегі сән-салтанатын көріп жүрген елші мемлекет басқаратын адамның мұншалықты қарапайым болуын қабылдай алмаған еді.

Сөйтіп, елші халифаға қолындағы шақшасын ұсынып «Мынау әміршіміздің Сізге жіберген сыйлығы, бұл – бір тамшысы адамды сеспей қатыратын у. Император өзіне жақпайтындар мен дұшпандарын осымен жойып отырады» дейді. Әзіреті Омар «Бұл неткен жаман әдет, ешбір адамның өзгенің өмірін бұлай қиюға хақысы жоқ» дейді де, «Биссмиллә» деп шақшадағы уды ішіп жібереді.

Халифаның у ішкенін көрген елші қорыққанынан есінен танып қалады. Есін жиғанда басында аман-есен отырған Омарды көрген елші мұның мәнін сұрайды. Сонда күллі мұсылмандардың билеушісі «Менің Аллама деген сондай күшті сенімім бар, оның рұқсатынсыз маған ештеңе де зиянын тигізе алмайды» деген екен.

Иә, бүгін біз дұшпан берген у түгілі, жолдастың берген шәрбәтін де қорқа-қорқа ішетін хәлге жеттік. Себебі, ой-санамызды да, қоғамымызды да сенімсіздік жайлап алған. Ал, рухани кемелденген, өркениетті қоғам орнату үшін ең ұсақ саудамыздан бастап, ең маңызды, ең ірі мемлекеттік істерімізге дейін адамдардың көңіліне сенім ұялатуы керек.

Айтайын дегеніміз, өзгелерді сүю үшін, өзгелерге сене білу үшін әуелі өзіңіз махаббат пен сенімге лайық адам болыңыз. Қоғамды түзеткіңіз келсе, өзіңізді түзеңіз. Себебі, адам айналасына өзінің бойында, санасында, жүрегінде бар нәрсені ғана бере алады. Бұл – бір жаңалық емес, ықылымнан айтылып келе жатқан аксиома ғой. Тек біз соны ұмытып бара жатқандаймыз.

Не де болса, ертең елімізде Абай күні аталып өтеді. Бұл күн халқымыздың Абайды оқып, орындауына ықпал ететін күнге, шынайы махаббат пен сүйіспеншіліктің таралуына себеп болатын мерекеге айналса, шіркін...

Айдар ҚҰЛЖАНОВ

Страница 5 из 41